Türkiye'de Sanayici Yeni Yatırım ve İhracat Dengesi Arıyor

Bir fabrika artık yalnızca ürettiği ürünle rekabet etmiyor. Kullandığı enerjinin maliyeti, erişebildiği teknoloji, tedarik zincirinin dayanıklılığı ve hangi pazarlara hangi koşullarda ulaşabildiği de rekabet gücünün parçası.

Bu haftanın dokuz dakikada okuyacağınız gündemi, iş dünyasının karşı karşıya olduğu bu yeni denklemi farklı cephelerden ortaya koyuyor. Ticaret politikalarındaki değişimler, yeni yatırım kararları ve enerji maliyetleri üretim stratejilerini yeniden şekillendirirken; yapay zekâ, elektrikli araçlar ve yeşil dönüşüm yatırımları sermayenin yönünü değiştiriyor.

Önümüzdeki dönemde şirketler için büyüme kadar önemli bir soru daha var: Değişen oyunun kurallarına ne kadar hızlı uyum sağlayabilecekler?

Türkiye ve ABD’den nükleer enerjide yeni işbirliği

Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) ile ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA), yeni nesil nükleer teknolojilerin Türkiye açısından uygulanabilirliğini değerlendirmek üzere proje bazlı anlaşma imzaladı.

Çalışma kapsamında ABD’li şirketlerin dört küçük modüler reaktör (SMR) tasarımı ile beş farklı 4. nesil reaktör tasarımı; teknik, ekonomik, mevzuat ve lisanslama boyutlarıyla incelenecek. 

» Yaklaşık 2 milyon dolar bütçeli ve en az bir yıl sürmesi planlanan çalışmanın maliyetini USTDA karşılayacak. Değerlendirmelerde reaktörlerin maliyetleri, tedarik zincirleri, finansman modelleri, saha seçimi ve güvenlik kriterleri de ele alınacak.

Kamu yatırımlarında yerli malı kullanımına öncelik geliyor

2027-2029 dönemi Kamu Yatırım Programı Hazırlama Rehberi, kamu yatırımlarında yerli malı kullanımını öne çıkarıyor. Kamu-özel işbirliği (KÖİ) modeliyle gerçekleştirilen projelerin de dahil olduğu yatırımlarda, finansman modelinden bağımsız olarak stratejik hedeflerle uyum ve ekonomik yapılabilirlik aranacak.

» KÖİ modeli, kamu kaynaklarının kullanımına kıyasla daha yüksek harcama etkinliği sağladığı durumlarda tercih edilecek. Yeni projelerde ekonomik ve finansal kriterlerin yanı sıra erişilebilirlik, iş sağlığı ve güvenliği ile stratejik hedeflere uyum da dikkate alınacak.

Makine ihracatı 8 ayda 18,8 milyar dolara ulaştı

Makine sektörünün ihracatı, 2026'nın Ocak-Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1 artarak 18,8 milyar dolara yükseldi. Makine İhracatçıları Birliği verilerine göre, miktar bazında ihracat yüzde 6,8 gerilerken, birim fiyatlardaki artış ihracat gelirinin yükselmesini sağladı.

📈 Almanya 2,2 milyar dolarla en büyük pazar olurken, ABD'ye ihracat yüzde 29,4 artışla 1,6 milyar dolara çıktı.

📌 Sektör temsilcileri, küresel rekabetin güçlendiği ortamda verimlilik, yeşil dönüşüm ve teknolojik kapasiteyi artıracak uzun vadeli desteklerin önemine dikkat çekiyor.

Türkiye çelik ihracatında dünyada 6'ncı sırada

Türkiye, 2025 yılında gerçekleştirdiği 17,5 milyon tonluk çelik ihracatıyla dünyanın en büyük altıncı çelik ihracatçısı oldu.

» Dünya Çelik Birliği'nin verilerine göre Çin 133,6 milyon tonla ilk sırada yer alırken, Japonya ve Güney Kore onu izledi. Türkiye aynı zamanda 19,8 milyon tonluk çelik ithalatıyla dünyanın beşinci büyük ithalatçısı konumunda bulunuyor. Böylece Türkiye, küresel çelik ticaretinde hem ihracat hem de ithalat tarafında ilk 10 ülke arasında yer aldı. 

Veriler, sektörün küresel tedarik zincirindeki güçlü konumunun yanı sıra Türkiye'nin yüksek ithalat hacmini de ortaya koyuyor.

📌 AB, Türk elektrik çeliğine 14 bin tonluk kota getiriyor

Avrupa Birliği'nin elektrik çeliği, laminasyon ve çekirdek ithalatına yönelik geçici koruma önlemi 25 Eylül'de yürürlüğe girecek.

🔎 Türkiye için 26 Şubat 2027'ye kadar kullanılmak üzere 14 bin 161 tonluk tarife kotası belirlendi. Kota sistemi “ilk gelen ilk yararlanır” esasına göre uygulanacak. Düzenleme ayrıca kota içindeki ve dışındaki ürünler için farklı fiyat eşikleri getiriyor.

🔎 AB Komisyonu verilerine göre elektrik çeliği ve ilgili ürünlerin toplam ithalatı 2021-2025 döneminde yüzde 120 artarak 297 bin tonun üzerine çıktı. Yeni uygulama, Türk üreticilerin AB pazarındaki fiyatlama ve sevkiyat planlarını doğrudan etkileyebilecek.

Yeşil dönüşüm için 3 milyar doların üzerinde yatırım hedefleniyor

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye'nin yeşil dönüşüm programı kapsamında 3 milyar doların üzerinde yatırımı harekete geçirmeyi hedeflediğini açıkladı. Kacır, sürdürülebilir kamu alımlarının yalnızca çevreci ürünlerin tercih edilmesi anlamına gelmediğini, sanayide dönüşümü ve yeni teknolojilerin ölçek kazanmasını destekleyen bir araç olduğunu belirtti.

🏦 Türkiye ayrıca Dünya Bankası ile toplam 1 milyar dolarlık üç proje başlatırken, Türkiye Endüstriyel Karbonsuzlaştırma Yatırım Platformu'nun 2030'a kadar 5 milyar avronun üzerinde finansmanı harekete geçirmesi hedefleniyor.

Karacadağ OSB'de üretim başladı, hedef 4 bin 600 istihdam

Diyarbakır'daki Karacadağ Organize Sanayi Bölgesi'nde (OSB) ilk fabrikalar üretime geçti. Toplam 123 parselin 86'sı 84 girişimciye tahsis edilirken, üç fabrikada üretim başladı ve yaklaşık 150 kişilik istihdam oluştu. Tahsis edilen parseller için hedeflenen toplam istihdam ise 4 bin 600 kişi.

OSB'de ayrıca altı fabrikada deneme üretimleri sürüyor, 67 parselde ise inşaat çalışmaları devam ediyor. Yatırımların bölgedeki üretim kapasitesini artırmasının yanı sıra küçük atölyelerde faaliyet gösteren işletmelerin daha büyük ve organize üretim alanlarına taşınmasına da katkı sağlaması bekleniyor.

Yurt dışı üretici fiyatlarında yıllık artış yüzde 32,60

Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE), Ağustos'ta aylık bazda yüzde 3,61, yıllık bazda yüzde 32,60 arttı. Yıl başından bu yana artış yüzde 25,16 olurken, 12 aylık ortalamalara göre yükseliş yüzde 32,35 olarak gerçekleşti.

📈 Sanayinin alt sektörlerinde yıllık fiyat artışı madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 43,41, imalatta ise yüzde 32,41 oldu. Ana sanayi gruplarında en yüksek yıllık artış yüzde 106,24 ile enerjide kaydedildi. 

📌 Veriler, özellikle enerji maliyetlerindeki hareketliliğin ihracata yönelik üretim yapan şirketlerin maliyet yapısı üzerindeki etkisini gündemde tutuyor.

ABD, Türkiye'nin ikinci büyük ihracat pazarı oldu

Türkiye'nin ABD'ye ihracatı Ocak-Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,9 artarak 9,64 milyar dolara ulaştı. Böylece ABD, Almanya'nın ardından Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ikinci ülke oldu.

Türkiye'nin toplam ihracatı aynı dönemde yüzde 4 artarak 185 milyar dolara yükselirken, ABD pazarında;

• kimyevi maddeler

• elektrik-elektronik

• otomotiv öne çıktı.

İller bazında;

→ İstanbul 3,42 milyar dolarla ABD'ye en fazla ihracat yapan kent olurken,

→ Ankara'nın ihracatındaki yüzde 53,5'lik artış dikkat çekti.

İç Anadolu’da istihdam beklentisi 30 puana yükseldi

ManpowerGroup’un 2026’nın dördüncü çeyreğine ilişkin İstihdama Genel Bakış Araştırması’na göre, Türkiye’de işverenlerin Net İstihdam Görünümü (NEO) 25 puan oldu. Bu değer, önceki çeyreğe göre 1, geçen yılın aynı dönemine göre ise 5 puanlık artışa işaret ediyor.

Bölgesel bazda en yüksek istihdam beklentisi;

• 38 puanla Güneydoğu Anadolu’da görülürken,

• Doğu Anadolu 37 puanla ikinci sırada yer aldı.

• İç Anadolu ise 30 puanlık NEO ile üçüncü sıraya yerleşti.

• Bölgedeki beklentiyi Akdeniz 29, Ege 22, Karadeniz ve Marmara ise 19’ar puanla izledi.

Sektörler arasında en güçlü işe alım beklentisi 38 puanla konaklamada ölçüldü. İnşaat ve gayrimenkul 37 puanla ikinci sırada yer alırken, sektörün NEO değeri son bir yılda 22 puan arttı. Bilişim sektörü ise 9 puanla en düşük beklentinin kaydedildiği alan oldu.

Araştırmaya göre 250-999 çalışanı bulunan işletmeler, 37 puanla en yüksek istihdam beklentisine sahip kuruluş grubu oldu.

Güney Kore’den ABD’ye 350 milyar dolarlık yatırım planında ilk proje

Güney Kore’nin ABD ile imzaladığı 350 milyar dolarlık yatırım anlaşması kapsamında ilk büyük proje belirlendi.

→ Teksas’ta yapay zekâ veri merkezleri ve çip fabrikalarının elektrik ihtiyacını karşılamak üzere 20 milyar doların üzerinde yatırımla 6,3 GW kapasiteli doğal gaz santrali kurulması planlanıyor. 

→ Güney Koreli şirketler ayrıca Westinghouse’a yüzde 5-10 arasında ortaklık ve ABD’deki nükleer enerji projelerine katılım seçeneklerini değerlendiriyor. Yatırım planı, iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin enerji, yarı iletkenler ve yapay zekâ altyapısı ekseninde genişlediğine işaret ediyor.

ABD-Çin ticaretinde kritik gündem: Yapay zekâ ve kritik mineraller

ABD ve Çin arasında ticaret, yapay zekâ ve kritik mineraller başlıklarında yeni görüşmeler yapılması bekleniyor. Gündemin merkezinde çipler, nadir toprak elementleri, yapay zekâ teknolojileri ve tedarik zincirleri bulunuyor.

📌 İki ülke arasındaki görüşmeler, teknoloji ürünleri ve kritik girdilerde karşılıklı bağımlılığın ticaret politikaları üzerindeki etkisini yeniden gündeme getirirken, şirketler açısından tedarik güvenliği ve ihracat kontrollerini öne çıkarıyor.

Kanada’da ABD tarifeleri büyüme ve istihdam riskini artırıyor

Kanada Merkez Bankası Başkanı, ABD’nin uyguladığı yeni tarifelerin Kanada ekonomisi üzerindeki baskıyı artırabileceği uyarısında bulundu. Tarifelerin etkisiyle ülkenin dördüncü çeyrek büyümesinin yüzde 1’in altına gerileyebileceği belirtilirken, yatırım ve istihdam kararlarının da olumsuz etkilenebileceği ifade edildi.

📌 Gelişme, ABD’nin ticaret politikalarının yalnızca ihracat ve ithalat maliyetlerini değil, şirketlerin yatırım ve istihdam planlarını da doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor.

Çin’in güneş paneli sevkiyatlarında düşüş bekleniyor

Çin’in küresel güneş paneli modülü sevkiyatlarındaki payının 2026’da gerilemesi bekleniyor.

🔎 PV Tech Research verilerine göre, Çin’in küresel sevkiyatlardaki payı 2025’te yüzde 47 iken, 2026’da yüzde 35’e düşebilir.

🔎 Buna karşılık Avrupa’nın payının yüzde 16’dan yüzde 21’e, Hindistan’ın payının ise yüzde 8’den yüzde 12’ye yükselmesi öngörülüyor. 

🔎 Çin’de güneş enerjisi kurulumlarının da 2026’da 180-240 GW aralığına gerilemesi bekleniyor.

Bankaların enerji finansmanı 2,3 trilyon dolara çıktı

Küresel bankaların enerji sektörüne sağladığı finansman 2025’te 2,3 trilyon dolara ulaştı. BloombergNEF verilerine göre finansman 2024’e kıyasla yüzde 15 artarken, düşük karbonlu enerji projelerine yönelik finansman yüzde 16 yükseldi.

🛢️ Bununla birlikte petrol, doğal gaz ve kömür projelerine sağlanan finansman da yüzde 13 arttı.

→ Enerji talebindeki büyümede yapay zekâ veri merkezleri, soğutma sistemleri ve elektrikli araçların etkisi öne çıktı.

Almanya elektrikli kamyonlar için hızlı şarj ağı kuruyor

Almanya, elektrikli ağır vasıtaların kullanımını artırmak amacıyla otoyollarda hızlı şarj altyapısı kurmaya başladı. Yaklaşık 1 milyar avroluk yatırımla ilk aşamada 124 hizmet noktasına şarj üniteleri yerleştirilecek.

Projenin tamamlanmasıyla yaklaşık 350 noktada 4 bin 200 şarj ünitesinin hizmet vermesi planlanıyor.

📌 Ülkedeki lojistik şirketlerinin önemli bir bölümü, kamuya açık şarj altyapısının yetersizliğini elektrikli kamyonlara geçişteki temel sorunlardan biri olarak görüyor.

Avrupa’da elektrikli otomobil satışları hızlandı

Avrupa’da bataryalı elektrikli otomobil satışları Ağustos'ta beklentilerin üzerinde arttı.

16 önemli Avrupa pazarında BEV kayıtları yıllık bazda yüzde 54,2 artarak 202 bin 833 adede ulaştı. Elektrikli otomobillerin yeni otomobil satışlarındaki payı yüzde 30,5’e yükseldi.

Yılın ilk sekiz ayında ise Avrupa’daki BEV kayıtları yüzde 33,1 artışla 1,67 milyonun üzerine çıktı.

Brent petrol 100 doların altına geriledi

Brent petrolün varil fiyatı, ABD ile İran arasında diplomatik temasların yeniden başlayabileceğine ilişkin beklentilerle 100 doların altına geriledi. Brent’in Kasım vadeli fiyatı 21 Eylül’de yüzde 4 düşerek 99,75 dolara inerken, Batı Teksas türü ham petrolün (WTI) fiyatı 92,14 dolar oldu.

❗Piyasalarda, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden petrol arzına yönelik risk algısındaki değişim fiyatlar üzerinde etkili oldu.

Suudi Arabistan Çin öncülüğündeki dijital para platformundan ayrıldı

Suudi Arabistan Merkez Bankası, Çin öncülüğünde geliştirilen sınır ötesi dijital para platformu mBridge’deki katılımını sonlandırdı. Banka, projenin kavram kanıtlama aşamasını Mayıs 2025’te tamamladığını ve sonrasında platformda katılımcı üye olmadığını açıkladı.

→ Blokzincir tabanlı mBridge, merkez bankası dijital paraları üzerinden sınır ötesi ödemelerin daha hızlı ve düşük maliyetle gerçekleştirilmesini hedefliyor.

İran ticaret rotasını karaya çevirince Gürbulak’tan ihracat arttı

İran’daki deniz ticareti aksaklıkları, Türkiye üzerinden kara taşımacılığına olan talebi artırdı. 12 Ağustos’a kadar olan beş aylık dönemde Gürbulak Sınır Kapısı üzerinden İran’a yapılan ihracat yüzde 250 arttı.

💵 Türkiye-İran ticaret hacmi de 2026’nın ilk yarısında yüzde 19 yükselerek yaklaşık 3,2 milyar dolara ulaştı. 

🔎 Sınır kapısındaki yoğunluk, artan ticaret hacmine paralel olarak lojistik kapasite ihtiyacını da gündeme getirdi.

PwC: Yapay zekâ iş gücü piyasasını yeniden şekillendiriyor

PwC’nin altı kıtadan 1 milyardan fazla iş ilanını analiz ettiği 2026 Yapay Zekâ İş Barometresi, yapay zekânın iş gücü piyasasında farklı dinamikler yarattığını ortaya koydu. Yapay zekâdan en fazla yararlanan şirketlerde istihdam yüzde 52 artarken, daha az etkilenen şirketlerde artış yüzde 36’da kaldı. Ücret artışları ise aynı gruplarda yüzde 24 ve yüzde 17 olarak gerçekleşti.

Yapay zekâ becerisi gerektiren iş ilanları genel iş piyasasına göre yaklaşık sekiz kat daha hızlı büyürken, bu becerilere sahip çalışanların ortalama ücret avantajı yüzde 62’ye ulaştı.

🔎 Araştırma ayrıca muhakeme, yaratıcılık ve liderlik gibi insan odaklı becerilerin yapay zekânın yaygınlaşmasıyla önemini koruduğuna işaret etti.

BYD, Avrupa’daki üretim ağını dört fabrikaya çıkarmayı planlıyor

Çinli elektrikli araç üreticisi BYD, Avrupa’daki büyümesini desteklemek amacıyla kıtada dört üretim tesisi kurmayı hedefliyor. Şirketin Avrupa’daki üretim kapasitesini artırma planı, Çin menşeli elektrikli araçlara yönelik AB ticaret politikalarının etkisini azaltma ve bölgesel üretim kabiliyetini güçlendirme stratejisinin parçası olarak öne çıkıyor. BYD’nin Macaristan’daki Szeged fabrikasının devreye alma takviminin ise 2026’nın son çeyreğine kaydığı bildiriliyor.

Stellantis, Kanada’daki fabrikasını satışa hazırlıyor

Jeep’in ana şirketi Stellantis, Toronto yakınlarındaki Brampton fabrikasında araç üretiminin uzun vadede sürdürülebilir bir iş modeli oluşturmadığını açıkladı. 2023 sonundan bu yana üretim yapılmayan tesiste Jeep Compass üretme planı da ABD’nin Kanada menşeli araçlara yönelik gümrük tarifeleri sonrasında değiştirilmişti. Stellantis, tesisin Kanada merkezli savunma şirketi Roshel’e satılması için mutabakat imzalarken, satışın yaklaşık 9 bin çalışanı temsil eden Unifor sendikasıyla görüşmelerde gerilime yol açtığı bildiriliyor.

Suudi Arabistan’ın yerli elektrikli otomobili CEER yollara çıktı

Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu tarafından kurulan elektrikli otomobil şirketi CEER, Exobot markasıyla ilk sedan ve SUV modellerini piyasaya sundu. Araçlar, CEER’in üretim kompleksinde imal edilecek. Şirket, önümüzdeki beş yıl içinde toplam yedi modelden oluşan bir ürün gamı oluşturmayı planlıyor. İlk modellerin satışa çıkması, Suudi Arabistan’ın otomotiv sektöründe yerli üretim kapasitesi oluşturma ve elektrikli araç değer zincirinde konumlanma hedefinin somut adımlarından biri olarak öne çıkıyor.

Almanya’da yenilenebilir enerji şirketleri finansman baskısıyla karşı karşıya

Almanya’nın hızlı yenilenebilir enerji büyümesinin ardından proje ekonomisindeki bozulma, sektörde şirketlerin mali yapısını zorluyor. Güneş enerjisi geliştiricisi Enerparc’ın yaklaşık 3 milyar avroluk borçla iflas başvurusunda bulunduğu bildirilirken, rüzgâr enerjisi şirketi Sowitec’in iflası sonrasında BayWa r.e. ve ABO Energy de yeniden yapılandırma süreçlerine yöneldi. Gelişmeler, yüksek finansman maliyetleri ve değişen proje getirilerinin yenilenebilir enerji yatırımcıları üzerindeki baskısını gösteriyor.

Ineos, yüksek enerji maliyetleri nedeniyle İngiltere’de üç tesisi askıya aldı

İngiliz kimya şirketi Ineos, Hull’daki üç üretim tesisindeki faaliyetleri enerji ve karbon maliyetlerinin üretimi ekonomik olmaktan çıkardığı gerekçesiyle süresiz olarak askıya alıyor. Asetik asit, asetik anhidrit ve etil asetat üreten tesislerde yaklaşık 1.000 doğrudan çalışan bulunurken, tedarikçi ve bağlantılı faaliyetlerle birlikte yaklaşık 4 bin kişilik bir istihdam zinciri söz konusu. Şirketin 2025’te tesise 30 milyon sterlin yatırım yaparak emisyonları azaltmaya yönelik dönüşüm gerçekleştirmiş olması da enerji maliyetinin sanayi rekabetindeki belirleyici rolünü ortaya koyuyor.