Savunma İhracatı 11 Milyar Doları Aştı, Dış Ticarette İthalat - İhracat Makası Açılıyor, Yeni Ticaret Hatları Oluşuyor...

7 Ekim 2026, İş Dünyası Bülteni'nden herkese merhaba,

Küresel ticarette dengeler yeniden şekillenirken şirketlerin gündeminde yatırım, teknoloji ve tedarik zinciri öne çıkıyor.

Türkiye’de ihracat ivmesi ve Avrupa ile ekonomik bağlar güçlenirken dünyada kritik minerallerden yapay zekâ çiplerine, üretimden enerji koridorlarına uzanan yeni bir rekabet dönemi belirginleşiyor.

İş Dünyası Bülteni ile haftanın öne çıkan gelişmelerini ticaret, yatırım ve şirketler perspektifinden derledik.

9 dakikada İş Dünyası gündemini yakalamak için; dokuzdakika.com.

Savunma sanayisinde ihracat 11 milyar doları aştı, Avrupa ile iş birliği potansiyeli büyüyor

Türkiye savunma ve havacılık sanayisinin ihracatı eylülde yıllık bazda yüzde 10,7 artarak 634 milyon dolara ulaştı. Ocak-eylül dönemindeki ihracat yüzde 15,6 artışla 6,93 milyar dolara, son 12 aylık ihracat ise yüzde 30 artışla 10,94 milyar dolara yükseldi.

BBVA Research tarafından yayımlanan değerlendirmede ise Türkiye'nin özellikle insansız hava araçları ve mühimmat üretimindeki kapasitesinin Avrupa'nın tedarik darboğazlarıyla örtüştüğü belirtildi. Raporda, Türkiye-AB savunma iş birliğinin;

 ➡️ Ortak üretim, 

 ➡️ Yerel montaj, 

 ➡️ Ortak girişimler, 

 ➡️ Tedarik zinciri entegrasyonu ve 

 ➡️ Teknoloji paylaşımı üzerinden geliştirilebileceği belirtildi. 

Bununla birlikte AB'nin yerel içerik ve tasarım haklarına ilişkin kurallarının üçüncü ülke tedarikçileri açısından engel oluşturabileceğine dikkat çekildi.

Türkiye-Ukrayna ticaretinde yeni dönem başladı

Türkiye ile Ukrayna arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması 1 Ekim itibarıyla yürürlüğe girdi. Anlaşma, mal ticaretinin yanı sıra; hizmetler, yatırımlar, e-ticaret, ticaretin kolaylaştırılması ve gümrük iş birliği alanlarını kapsıyor.

Mal ticaretine ilişkin gümrük vergisi düzenlemeleri ise 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek. İki ülke kısa vadede karşılıklı ticaret hacmini 10 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor.

Online dış ticarette ithalat-ihracat makası açılıyor

Türkiye'de kartlarla gerçekleştirilen sınır ötesi online ticarette ithalatın ağırlığı arttı. Bankalararası Kart Merkezi verilerine göre, 2026'nın ilk sekiz ayında online ithalat yüzde 30,1 artarak 332,2 milyar TL'ye, online ihracat ise yüzde 24,5 artışla 157,2 milyar TL'ye çıktı. 

Böylece online ithalat, ihracatın 2,1 katına ulaştı ve iki işlem arasındaki fark 175 milyar TL'ye yaklaştı. Online dış ticaretin toplam hacmi de yüzde 28,3 artarak 489,5 milyar TL oldu.

Türkiye'nin biyometan potansiyeli Avrupa pazarına açılıyor

Türkiye'deki atık bazlı biyogaz tesislerinin biyometan üretimine dönüştürülmesi ve bu gazın Avrupa'ya taşınması için yeni bir iş birliği gündeme geldi.

Biotrend ile Almanya merkezli Uniper arasında imzalanan mutabakat kapsamında mevcut tesislerin biyometan üretimine uygunluğu, yeni kapasite imkânları ve gazın Türkiye doğal gaz şebekesi üzerinden Avrupa'ya ulaştırılması seçenekleri değerlendirilecek. 

📌 Türkiye'nin yıllık biyometan potansiyelinin 50 TWh seviyesine kadar çıkabileceği belirtilirken Almanya'ya ihracat için teknik, ticari, mevzuat ve sürdürülebilirlik sertifikasyonu gibi başlıkların netleştirilmesi gerekiyor.

Türkiye ve Avrupa'da elektrikli otomobil pazarı hızlanıyor

Türkiye'de ocak-eylül döneminde elektrikli ve hibrit otomobillerin toplam satışlardaki payı yüzde 51,9'a ulaştı. 326 bin 35 elektrikli ve hibrit otomobil satılırken tam elektrikli araçların payı yüzde 19,3, hibritlerin payı ise yüzde 32,6 olarak gerçekleşti. Eylül’de elektrikli otomobil satışları da yıllık bazda yüzde 17,1 arttı.

🚗 Avrupa'da ise elektrikli araç pazarında daha düşük fiyatlı modellerin payı artıyor. 25 bin avronun altında başlangıç fiyatına sahip elektrikli modellerin sayısının 2026'da iki katına çıkması, yine bu segmentteki satışların 2024'e göre yaklaşık yedi kat artması bekleniyor. AB'de ocak-ağustos döneminde tamamen elektrikli otomobil satışları yüzde 45 artarak 1,64 milyona ulaşırken elektrikli araçların pazar payı yüzde 22'ye yükseldi. 

🔎 Türkiye'deki hızlı elektrifikasyon ve Avrupa'da uygun fiyatlı model arzının artması, otomotiv tedarik zincirleri açısından yeni bir rekabet alanı oluşturuyor.

Otomotiv ihracatı eylülde 3,94 milyar dolara ulaştı

Türkiye otomotiv endüstrisi eylülde 3,94 milyar dolarlık ihracatla sektörler arasında ilk sırada yer aldı. Sanayi grubunun toplam ihracatı yüzde 16,8 artarak 18,8 milyar doları aştı. Otomotiv ihracatında en önemli pazarlar arasında Almanya, ABD ve Birleşik Krallık öne çıktı. Eylülde Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ülke de 2,05 milyar dolarla Almanya oldu.

Eylül dış ticaretinde ihracat yüzde 15,4 arttı

Ticaret Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'nin eylül 2026 ihracatı yıllık bazda yüzde 15,4 artarak 25,98 milyar dolara, ithalatı yüzde 5,9 artışla 31,21 milyar dolara yükseldi. Dış ticaret hacmi yüzde 10 artarak 57,19 milyar dolara çıkarken dış ticaret açığı yüzde 24,8 azalarak 5,23 milyar dolara geriledi. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 83,2 oldu. İhracatta AB ülkeleri, 10,5 milyar dolarla ilk sıradaki ülke grubu olarak kayıtlara geçti. Almanya da 2,05 milyar dolarla en fazla ihracat yapılan ülke etiketini aldı. 

Türkiye'nin Türk dünyasıyla ticareti 5 yılda 72,2 milyar dolara ulaştı

Türkiye'nin Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile 2021-2025 dönemindeki toplam ticaret hacmi 72,2 milyar dolar oldu. Bu dönemde Türkiye söz konusu ülkelere 41,6 milyar dolarlık ihracat yaparken 30,6 milyar dolarlık ithalat gerçekleştirdi ve 10,9 milyar dolarlık ticaret fazlası verdi. 

Orta Koridor, → enerji → madencilik → dijital ticaret → yapay zekâ → inovasyon → teknoloji iş birlikleriyle ilişkilerin yeni büyüme alanları arasında öne çıkıyor.

Fındık ihracatından 2,5 milyar dolarlık gelir

Türkiye'nin 2025-2026 fındık ihracat sezonunda 120 ülkeye ve serbest bölgeye gerçekleştirdiği 197 bin 85 tonluk iç fındık ihracatı 2,51 milyar dolar gelir sağladı.

En fazla fındık ihracatı Almanya, İtalya ve Fransa'ya yapılırken sadece Almanya'ya 56 bin 335 ton ürün gönderilerek 730,96 milyon dolar gelir elde edildi.

ABD ve Ukrayna kritik mineraller için yeni yatırım platformu kuruyor

ABD ve Ukrayna, enerji ve kritik mineraller alanındaki yatırımları artırmak amacıyla yeni projeleri onayladı. ABD-Ukrayna Yeniden Yapılandırma Yatırım Fonu kapsamında Ukraynalı BGV Group Management ile ortak bir yatırım platformu kurulacak. Platformun ilk aşamasında nadir toprak elementleri, uranyum, berilyum ve zirkonyum projelerine odaklanması planlanıyor.

Fon ayrıca savaş nedeniyle zarar gören enerji altyapısının yeniden yapılandırılması için yerel ölçekte birleşik ısı ve elektrik üretim merkezlerini destekleyecek.

Ukrayna'nın altı noktada kurduğu batarya enerji depolama sistemleri de fon tarafından finanse ediliyor. Yaklaşık 600 bin hanenin iki saatlik elektrik tüketimine eşdeğer kapasiteye sahip sistemler, enerji arzının dayanıklılığını artırmayı hedefliyor.

Yatırımlar, ABD açısından kritik minerallerin tedarik zincirlerini çeşitlendirme, Ukrayna açısından ise enerji altyapısını ve madencilik sektörünü yeniden yapılandırma stratejisinin bir parçası olarak öne çıkıyor.

Küresel gıda fiyatları dört yılın zirvesine yaklaştı

Küresel gıda fiyatları eylülde lojistik aksaklıklar, olumsuz hava koşulları ve tarımsal emtia fiyatlarındaki yükselişin etkisiyle son dört yılın en yüksek seviyesine çıktı. FAO Gıda Fiyat Endeksi aylık bazda yüzde 1,5 artarak 136 puana yükseldi. Endeks kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

🔎 Tahıl fiyatlarındaki yükseliş özellikle dikkat çekti. FAO Tahıl Fiyat Endeksi yüzde 5,1 artarken; buğdayın fiyatı yüzde 6,3, mısırın fiyatı yüzde 5,6 yükseldi. Şeker fiyatı da yüzde 6,1 arttı.

FAO, 2026 küresel tahıl üretimi tahminini yüzde 2,1 aşağı çekerek 2,979 milyar tona indirdi. Karadeniz'deki lojistik kısıtlamalar ve alternatif taşıma kapasitesinin yetersizliği nedeniyle küresel tahıl ticaretinin de yüzde 3,5 gerileyerek 505,8 milyon tona düşmesi bekleniyor.

Enerji, taşımacılık ve gıda emtialarındaki eş zamanlı baskı, özellikle gıda ve enerji ithalatına bağımlı ekonomiler açısından maliyet riskini artırıyor.

Fabrikalardaki robot sayısı 5 milyonu aştı

Küresel imalat sektöründe otomasyon yeni bir eşiği geçti. Uluslararası Robotik Federasyonu verilerine göre fabrikalarda aktif çalışan endüstriyel robot sayısı 2025'te yüzde 9 artarak 5,08 milyona ulaştı. Yıl içinde kurulan yeni robot sayısı da yüzde 11 artışla 600 binin üzerine çıktı.

Çin, 354 bin yeni robot kurulumu ve küresel kurulumların yüzde 59'luk payıyla açık ara liderliğini sürdürdü. ABD 38 bin 500 yeni robot kurulumu ile Japonya'yı geride bırakarak ikinci sıraya yükseldi. Buna karşılık Almanya'da robot satışları yüzde 8, İtalya'da yüzde 11, Fransa'da yüzde 8 ve İspanya'da yüzde 15 geriledi.

Robot yatırımlarındaki artışın arkasında iş gücü kıtlığı, tedarik zincirlerini daha dayanıklı hale getirme çabaları ve yapay zekâ destekli otomasyon bulunuyor. IFR, küresel yeni robot kurulumlarının 2026'da 655 bine, 2029'da ise 806 bine çıkmasını bekliyor.

Güney Hidrojen Koridoru için beş ülkeden ortak adım

Cezayir, Tunus, İtalya, Avusturya ve Almanya, Kuzey Afrika ile Avrupa'yı birbirine bağlaması planlanan Güney Hidrojen Koridoru için Algiers Ministerial Declaration'ı imzaladı.

Anlaşma kapsamında projeye teknik destek sağlamak üzere Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü'nün (UNIDO) desteğiyle özel bir sekretarya kurulması planlanıyor. Projenin hedefi, Cezayir'de üretilen yeşil hidrojenin yaklaşık 3 bin kilometrelik boru hattıyla İtalya, Avusturya ve Almanya'ya taşınması.

Güney Hidrojen Koridoru'nun yıllık 4 milyon ton yeşil hidrojen taşıması hedefleniyor. Bu kapasitenin 2040 yılında Avrupa'nın temiz yakıt talebinin yaklaşık yüzde 10'una karşılık gelebileceği belirtiliyor. Proje, Akdeniz'in iki yakası arasında yeni bir enerji ticareti koridorunun oluşturulması açısından önem taşıyor.

Avro Bölgesi'nde özel sektör büyümesi 41 ayın zirvesinde

Avro Bölgesi özel sektör aktivitesi eylülde son 41 ayın en hızlı büyümesini kaydetti. S&P Global Bileşik Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) ağustostaki 52 seviyesinden 53,1'e yükseldi. 50'nin üzerindeki değerler ekonomik aktivitede büyümeye işaret ediyor.

Hizmet sektörü PMI'ı da 51,6'dan 53'e çıkarak son 10 ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Beş ülkenin tamamında büyüme görülürken İspanya ve İrlanda öne çıktı, Almanya'daki toparlanma da hız kazandı.

Yeni siparişler 41 ayın en hızlı artışını gösterirken yabancı müşterilerden gelen siparişlerde ise 4,5 yılı aşan dönemin en güçlü artışı kaydedildi. Ancak girdi maliyetleri ve satış fiyatları da mayıstan bu yana en hızlı artışı gösterdi. Bu tablo, Avrupa ekonomisinde büyümenin güçlendiğini ancak fiyat baskılarının da yeniden belirginleştiğini gösteriyor.

Yapay zekâda işverenin aradığı beceriler değişiyor

Yapay zekânın işgücü piyasasındaki etkisi, yalnızca kullanım oranlarının artmasıyla değil, aranan becerilerin niteliğinin değişmesiyle de görülüyor. 550'den fazla büyük işverenin iş ilanlarının incelendiği araştırmaya göre, temel yapay zekâ araçlarını kullanma ve basit istemler oluşturma becerilerine yönelik talep ocak 2026'da zirve yaptıktan sonra yüzde 25 geriledi.

Buna karşılık yapay zekâ araçları geliştirme, iş akışlarını otomatikleştirme ve yapay zekâ mühendisliği gibi daha ileri becerilere yönelik talep eylül 2025-temmuz 2026 döneminde yüzde 51 arttı.

Şirketlerin yapay zekâ kullanımındaki dönüşüm, istihdam beklentilerine de yansıyor. Araştırmaya katılan iş dünyası yöneticilerinin yüzde 40'ı yapay zekânın mevcut çalışanların verimliliğini artırmasını beklerken çalışan sayısının azalacağını öngörenlerin oranı yüzde 28'de kaldı.

Çin'den üretim çıkışı beklenenden daha karmaşık hale geliyor

ABD-Çin ticaret geriliminin ardından şirketlerin üretimi Çin dışına taşıma stratejisi beklenen ölçüde Çin'den bağımsız tedarik zincirleri yaratmadı. Vietnam, Tayland ve Malezya gibi ülkeler yeni yatırımlar çekse de batarya, elektronik bileşenler, optik parçalar ve üretim ekipmanları gibi kritik girdilerde Çin'e bağımlılık sürüyor.

Bu durum bazı şirketlerin üretimin bir bölümünü yeniden Çin'e taşımasına da yol açıyor. Özellikle ABD'nin Çin ile Güneydoğu Asya arasındaki gümrük vergisi farkını azaltması, yalnızca vergi avantajı amacıyla yapılan üretim kaydırmalarının cazibesini azalttı.

Çin'in avantajı yalnızca üretim maliyetlerinden kaynaklanmıyor; hammadde işleme, mühendislik, parça üretimi, lojistik ve geniş tedarikçi ağının aynı ekosistem içinde bulunması şirketlere ölçek ve hız sağlıyor. Bu nedenle küresel üretimdeki yeni denklem, yüksek katma değerli tedarik zincirinin hangi ülkede tutulabildiği üzerinden şekilleniyor.

ASELSAN’dan 488,5 milyon avroluk hava savunma ihracatı

ASELSAN, yurt dışındaki bir son kullanıcıyla hava savunma sistemlerinin ihracatına yönelik 488,5 milyon avro tutarında satış sözleşmesi imzaladı. Şirket, sözleşmeye ilişkin bilgiyi Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) bildirdi. Müşteri ülke ve sözleşme kapsamındaki sistemlerin detayları ise açıklanmadı.

Yeni anlaşma, ASELSAN'ın son dönemde özellikle hava savunma sistemleri alanında elde ettiği uluslararası siparişlerin devamı niteliğinde. Şirketin ihracat odaklı büyüme stratejisinde hava savunma, radar, elektronik harp ve ilgili alt sistemler önemli bir yer tutuyor. ASELSAN'ın küresel pazarlardaki sözleşme hacminin büyümesi, Türkiye'nin savunma sanayisinde ürün ihracatından daha yüksek teknoloji ve sistem ihracatına geçiş eğilimini de gösteriyor.

Pegasus, Çekya'da büyüyor

Pegasus Hava Yolları, Çekya Hava Yolları (Czech Airlines) ve Smartwings Grubu'nun satın alma işlemini tamamladı. Gerekli düzenleyici kurum onaylarının alınmasının ardından tamamlanan işlemle Pegasus'un Avrupa'daki operasyonel varlığı genişledi. Birleşik filonun uçak sayısı 175'in üzerine çıkarken iki şirketin mevcut kesin uçak siparişleri toplamı da 140'a ulaşıyor.

Smartwings Grubu, Çekya ve Orta Avrupa'da 20 ülkede yaklaşık 80 destinasyona ulaşan bir ağa sahip. Pegasus ise satın almayla birlikte düşük maliyetli havayolu modelini Orta Avrupa'daki güçlü turizm ve charter ağıyla birleştirmiş oldu. Smartwings ve Czech Airlines markalarının faaliyetlerine devam etmesi planlanırken satın alma Pegasus'un Avrupa'daki ölçeklenme stratejisinin önemli adımlarından biri olarak öne çıkıyor. Çekya Rekabet Kurumu da işlem kapsamında Prag-Antalya hattındaki rekabeti korumaya yönelik slot devri şartı getirmişti.

AMD, yapay zekâ talebi için 2027 çip kapasitesini artıracak

Yapay zekâ uygulamalarına yönelik talep, AMD'nin mevcut çip arz kapasitesini aşmaya devam ediyor. CEO Lisa Su, şirketin 2027'de CPU ve GPU arzını önemli ölçüde artıracağını açıkladı. AMD, bu amaçla TSMC, Foxconn ve bellek üreticileriyle kapasite planlamasını genişletiyor.

Şirketin üretim planlamasını bir-iki yıllık dönemlerden üç-beş yıllık perspektife taşıması, yapay zekâ kaynaklı çip talebinin geçici bir dalgalanma olarak değil, uzun vadeli bir kapasite ihtiyacı olarak değerlendirildiğini gösteriyor. Gelişmiş wafer üretiminin yanı sıra paketleme ve yüksek bant genişlikli bellek tedariki de kritik darboğazlar arasında bulunuyor. AMD'nin Güney Koreli Samsung ve SK Hynix gibi bellek üreticileriyle tedarik planlamasını güçlendirmesi, yapay zekâ yatırımlarının çip ekosisteminin tamamında kapasite yarışını hızlandırdığını ortaya koyuyor.

Paramount ve Warner Bros. birleşmesinde yeni şirketin adı belli oldu

Paramount Skydance ile Warner Bros. Discovery'nin yaklaşık 110 milyar dolarlık birleşmesinin ardından kurulacak yeni şirketin adının Skydance Corporation olacağı planlanıyor. Yeni yapı Paramount ve Warner Bros. markalarını koruyacak. Skydance ise bu markaların üzerinde yer alan kurumsal yapı olacak.

Yeni şirketin yönetiminde David Ellison başkan ve CEO olarak görev yaparken Mattel CEO'su Ynon Kreiz'in eş CEO olarak şirkete katılması planlanıyor. Birleşme, Paramount, Warner Bros., HBO Max, CNN, CBS ve diğer medya varlıklarını tek bir kurumsal yapı altında toplarken küresel medya sektöründe içerik üretimi, dağıtım ve dijital platformlar arasındaki rekabeti yeniden şekillendirebilecek ölçekte bir konsolidasyon yaratıyor.