Küresel Ticaretin Hesabı Değişiyor
4 Eylül Ticari Diplomasi Gündeminden Merhaba,
Küresel ticarette ürün satım hacmi kadar, ürünün hangi maliyetle, hangi pazara ve hangi stratejik avantajla satıldığı da belirleyici oluyor.
Türkiye'de Ağustos enflasyonu yıllık yüzde 31,51 seviyesinde kalırken, ekonominin 24 çeyrektir devam eden büyüme serisi ikinci çeyrekte yüzde 2,3'lük büyümeyle sürdü. Aynı dönemde bilgi ve iletişim sektörü ekonominin en hızlı büyüyen alanı olurken, Türkiye'nin ihracatında otomotiv yine başı çekti. Ağustos'ta otomotiv ihracatı 2,79 milyar dolara ulaştı.
Dünyada ise tablo daha karmaşık. ABD'nin dış ticaret açığı temmuzda yüzde 24,4 artarken, Almanya sanayisi Çinli rakiplerin artan rekabetiyle karşı karşıya. Orta Doğu'daki gerilim ise petrolü yeniden 97 dolar seviyesine taşırken, enerji maliyetlerinin küresel ticaret üzerindeki etkisini güçlendiriyor.
Detaylar için Dokuz Dakikada Gündem diyoruz; dokuzdakika.com
Türkiye'nin ihracatı büyüyor, fakat rekabetin maliyeti de yükseliyor
Türkiye ekonomisi ikinci çeyrekte yüzde 2,3 büyüyerek 24 çeyrektir devam eden pozitif büyüme serisini korudu. Ancak büyümenin hızı kadar bileşimi de dikkat çekiyor. Son 24 çeyrekte bilgi ve iletişim sektörü yüzde 58 büyürken, sanayideki toplam büyüme yüzde 23'te kaldı. Ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetleri ise yüzde 51,7 büyüdü.
Bu tablo Türkiye ekonomisinin dönüşümüne ilişkin önemli bir işaret veriyor. Geleneksel sanayi üretimi önemini korurken, büyümenin yeni motorları giderek dijital hizmetler, teknoloji ve ticaret bağlantılı faaliyetlere kayıyor.
İhracat tarafında ise sanayi hâlâ belirleyici konumda. Ağustos’ta sanayi grubunun ihracatı yüzde 9,1 artarak 16,7 milyar dolara çıktı ve toplam ihracatın yüzde 71,3'ünü oluşturdu. Otomotiv 2,79 milyar dolarla ilk sırada yer alırken, kimyevi maddeler 2,70 milyar dolar, elektrik-elektronik ise 1,73 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi.
Ancak bu performansın sürdürülebilirliği yalnızca ihracat hacmine bağlı değil.
Türkiye'nin ihracatında Almanya, ABD ve Birleşik Krallık ilk üç sırayı oluşturuyor. Bu durum Türkiye'nin önemli ölçüde gelişmiş pazarlara entegre olduğunu gösterirken, aynı zamanda Avrupa ve ABD'deki talep koşullarına duyarlılığı da artırıyor.
Dünyadaki rekabet koşulları ise giderek sertleşiyor. Almanya'daki şirketlerin yüzde 83'ü Çinli rakiplerin baskısını hissettiğini bildiriyor. Alman şirketleri bu baskıya karşı maliyet azaltma ve yeni pazarlara açılmanın yanında inovasyona ağırlık veriyor.
Türkiye açısından çıkarılacak ders açık: Sadece üretim maliyetleriyle rekabet etmek giderek zorlaşıyor. İhracatçıların teknoloji, verimlilik, markalaşma, enerji maliyetleri ve yeni pazar erişimini aynı anda yönetmesi gerekiyor.
Enflasyon tarafı da bu denklemde kritik. Ağustosta TÜFE aylık yüzde 1,84, yıllık yüzde 31,51 arttı; Yİ-ÜFE ise aylık yüzde 2,57, yıllık yüzde 27,95 oldu.
Dolayısıyla Türkiye'nin ihracat performansı güçlü görünse de şirketlerin önündeki temel mesele, kur ve maliyet koşulları ile küresel rekabet arasındaki dengeyi korumak olacak.
Enflasyon Ağustos'ta yüzde 31,51 oldu
Türkiye'de tüketici fiyatları Ağustos'ta aylık bazda yüzde 1,84 arttı. Yıllık enflasyon yüzde 31,51'e geriledi. Yurt içi üretici fiyat endeksi ise aylık yüzde 2,57 artarken yıllık yüzde 27,95 seviyesinde gerçekleşti.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yıllık temel mal enflasyonunun yüzde 15,9 ile Kasım 2020'den bu yana en düşük seviyeye indiğini, yıllık kira enflasyonunun da 46 ayın en düşük seviyesine gerilediğini açıkladı.
Ne Anlamalıyız?
Enflasyondaki düşüş eğilimi ekonomi politikası açısından olumlu olsa da enerji ve jeopolitik kaynaklı küresel fiyat şokları Türkiye açısından önemli bir risk olmaya devam ediyor. Özellikle petrol fiyatlarının yeniden yükselmesi, ulaştırma ve üretim maliyetleri üzerinden dezenflasyon sürecini zorlayabilir. Bunun yanında üretici fiyatlarındaki aylık artış, şirketlerin maliyet baskısının tamamen ortadan kalkmadığına işaret ediyor. Önümüzdeki dönemde iç talebin seyri, kur hareketleri ve enerji fiyatları hem enflasyon görünümünü hem de şirketlerin fiyatlama davranışlarını belirleyecek.
Otomotiv ihracatı 2,8 milyar dolara yaklaştı
Türkiye'nin otomotiv endüstrisi ağustosta 2 milyar 791 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Böylece sektör ağustos ayında Türkiye'nin en fazla ihracat yapan sektörü oldu. Otomotivin son 12 aylık ihracatı ise 42,19 milyar dolara ulaştı.
Elektrik ve elektronik ihracatı yüzde 15,9 artarak 1,73 milyar dolara, çelik ihracatı yüzde 12,2 artarak 1,53 milyar dolara çıktı. Demir ve demir dışı metallerde de yüzde 19,3'lük artış görüldü.
Ne Anlamalıyız?
Türkiye'nin ihracat performansında sanayi üretimi hâlâ ana omurga. Ancak Avrupa otomotiv pazarındaki dönüşüm, elektrikli araç rekabeti ve Çinli üreticilerin yükselişi, Türkiye'nin mevcut avantajlarını korumasını zorlaştırabilir. Gelecek dönemde otomotiv yan sanayisinin elektrikli araç ve yeni nesil mobilite tedarik zincirlerine entegrasyonu kritik olacak. Özellikle batarya, güç elektroniği, yazılım ve şarj teknolojileri gibi alanlarda yerlileşme ve yüksek katma değerli üretim kapasitesinin artırılması, Türkiye'nin otomotiv ihracatındaki konumunu koruması açısından belirleyici olabilir.
Bilgi ve iletişim ekonominin yeni büyüme motoru
Türkiye ekonomisi son 24 çeyrekte kesintisiz büyürken, en hızlı büyüyen sektör bilgi ve iletişim oldu. Sektör bu dönemde kümülatif yüzde 58 büyüdü. Telekomünikasyon, yazılım, e-ticaret ve dijital hizmetlerdeki talep artışı bu performansın temel unsurları arasında yer aldı.
Ne Anlamalıyız?
Türkiye'nin ihracat stratejisinde hizmet ihracatının payı giderek daha önemli hale geliyor. Üretim kapasitesi kadar yazılım, teknoloji, dijital hizmet ve yüksek katma değerli çözümlerin ihracatı da önümüzdeki dönemin rekabet alanlarından biri olabilir. Bilgi ve iletişim sektöründeki hızlı büyüme, Türkiye'nin yalnızca mal ihracatına dayalı bir ticaret modelinden daha yüksek katma değerli hizmet ihracatına geçiş potansiyeline işaret ediyor. Yapay zekâ, fintech, siber güvenlik ve bulut teknolojileri gibi alanlarda küresel talebin artması, Türkiye'deki teknoloji şirketleri için yeni pazar fırsatları yaratabilir.
Savunma ve havacılıkta ihracat kapasitesi büyüyor
Savunma ve havacılık sektörü Türkiye'nin stratejik ihracat alanlarından biri olmayı sürdürüyor. TİM verilerine göre sektörün son 12 aylık ihracatı 10,89 milyar dolara ulaşırken yıllık artış yüzde 29,3 seviyesinde gerçekleşti. Ağustos ayındaki ihracat ise 511 milyon dolar oldu.
Ne Anlamalıyız?
Savunma sanayisi artık yalnızca güvenlik politikası başlığı değil, aynı zamanda yüksek teknoloji ihracatı, dış pazar çeşitlendirmesi ve stratejik ticaret diplomasisi açısından önemli bir alan. Ancak ağustos ayındaki aylık gerileme, proje bazlı ihracatın dönemsel dalgalanmalara açık olduğunu da gösteriyor. Sektördeki büyümenin sürdürülebilmesi için yalnızca büyük ölçekli platform satışları değil, elektronik, yazılım, motor, mühimmat ve alt sistemler gibi yüksek katma değerli ürünlerin küresel tedarik zincirlerine entegrasyonu da önem taşıyor. Yeni pazarlara erişim ve uzun vadeli savunma iş birlikleri, ihracatın sürdürülebilirliği açısından giderek daha kritik hale geliyor.
Citi’den Türkiye için enflasyon uyarısı
Citigroup, Türkiye’de dezenflasyon sürecinin devam etmesine rağmen enflasyon görünümündeki risklerin sürdüğüne dikkat çekti. Banka, Türkiye için yıl sonu enflasyon beklentisini yaklaşık yüzde 31 seviyesinde korurken, özellikle fiyatlama davranışları ve maliyet unsurlarının yakından izlenmesi gerektiğine işaret etti.
Ağustos'ta tüketici enflasyonu aylık yüzde 1,84, yıllık yüzde 31,51 olurken, üretici fiyatları yıllık yüzde 27,95 arttı. Veriler enflasyonun gerilediğini gösterse de fiyat artışlarının hâlâ yüksek seviyede seyretmesi, para politikasında hızlı bir gevşeme alanını sınırlıyor.
Ne Anlamalıyız?
Citi’nin uyarısı, Türkiye açısından artık yalnızca enflasyonun düşüp düşmediğinin değil, dezenflasyonun ne kadar kalıcı olduğunun önem kazandığını gösteriyor.
Enerji fiyatları, gıda maliyetleri, kur hareketleri ve iç talep önümüzdeki dönemde enflasyonun seyrini belirleyecek başlıca unsurlar arasında. Özellikle küresel enerji fiyatlarında yaşanabilecek yeni yükselişler, enerji ithalatçısı Türkiye açısından hem enflasyon hem de cari denge üzerinden ek baskı yaratabilir. İş dünyası açısından ise daha yavaş bir dezenflasyon süreci, finansman maliyetlerinin yüksek kalması anlamına geliyor.
Bu durum şirketlerin yatırım kararlarını, işletme sermayesi ihtiyacını ve ihracatçıların maliyet rekabetini doğrudan etkileyebilir. Dolayısıyla Türkiye ekonomisinin önündeki temel mesele, enflasyonu düşürmek kadar fiyat istikrarını kalıcı hale getirmek olacak.
ABD'nin dış ticaret açığı yüzde 24 arttı
ABD'nin Temmuz ayı dış ticaret açığı yüzde 24,4 artarak 88,6 milyar dolara yükseldi. Açık, Mart 2025'ten bu yana en yüksek seviyeye çıktı. İhracat gerilerken ithalat arttı; Meksika ile verilen açık da 27,5 milyar dolara yükseldi.
Ne Anlamalıyız?
ABD'nin ticaret politikasında tarifeler ve ticaret açığını azaltma hedefi önümüzdeki dönemde yeniden gündemin merkezine yerleşebilir. Ancak yüksek ithalat, ABD ekonomisinin küresel tedarik zincirlerine bağımlılığının hâlâ güçlü olduğunu gösteriyor. Bu durum özellikle teknoloji ve sermaye mallarında daha belirgin.
Almanya sanayisi Çin rekabetini daha güçlü hissediyor
Alman şirketlerinin yüzde 83'ü Çinli rakiplerin baskısını hissettiğini belirtiyor. Şirketlerin yüzde 60'ı inovasyona, yüzde 50'si maliyet azaltmaya, yüzde 39'u ise yeni pazarlara yönelmeyi planlıyor. Almanya'nın Çin ile ticaret açığı da son bir yılda 22 milyar avro genişledi.
Ne Anlamalıyız?
Avrupa sanayisi için Çin artık yalnızca bir tedarikçi değil, doğrudan teknoloji ve üretim rakibi. Bu dönüşüm Türkiye için hem risk hem fırsat yaratıyor. Avrupa'daki şirketlerin tedarik zincirlerini çeşitlendirmesi, Türkiye'nin yakın tedarikçi olarak konumunu güçlendirebilir. Ancak Türkiye'nin Çin karşısında Avrupa'ya alternatif üretim merkezi olabilmesi için maliyet, enerji ve teknoloji rekabetçiliğini artırması gerekiyor.
Petrol 97 doların üzerine çıktı
ABD-İran geriliminin yeniden tırmanması petrol piyasasında fiyatları yukarı çekti. Brent petrol 3 Eylül'de 97,29 dolara kadar yükseldi. Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinin azalması da arz güvenliği endişelerini artırdı.
Ne Anlamalıyız?
Enerji fiyatlarındaki yükseliş yalnızca akaryakıt maliyetlerini etkilemiyor. Nakliye, üretim, lojistik ve enerji yoğun sektörlerin maliyetlerini de artırıyor. Türkiye açısından enerji ithalat faturası ve ihracatçıların rekabetçiliği üzerinde çift yönlü baskı oluşabilir. Petrol fiyatlarının kalıcı olarak yüksek seyretmesi, enflasyon üzerindeki baskıyı artırırken şirketlerin kârlılık marjlarını da zorlayabilir. Özellikle enerji yoğun sektörlerde maliyet artışlarının fiyatlara ne ölçüde yansıtılabileceği kritik olacak.
Tesla'nın otonom sürüş teknolojisi Fransa'da test ediliyor
Fransa, Tesla'nın Full Self-Driving sistemini gerçek yol koşullarında test etmeye başladı. Testlerin Avrupa'da teknoloji için olası daha geniş bir düzenleyici onayın önünü açması bekleniyor. Fransa'nın değerlendirmesinin eylül ortası veya sonuna kadar tamamlanması planlanıyor.
Avrupa otomotivinde rekabet artık yalnızca araç üretimi üzerinden değil, yazılım ve sürüş teknolojileri üzerinden de şekilleniyor.
Nestlé Brezilya'ya 393 milyon dolarlık yatırım yapacak
Nestlé, Brezilya'daki beslenme ve sağlık faaliyetlerine 2028'e kadar yaklaşık 393 milyon dolarlık yatırım planlıyor. Yatırımın 600 milyon reali yeni bir bebek maması üretim tesisine ayrılacak.
Küresel şirketlerin büyüyen tüketici pazarlarında üretimi yerelleştirme eğilimi güçleniyor. Bu durum doğrudan yatırım ve bölgesel üretim merkezleri arasındaki rekabeti artırıyor.
Eti Alüminyum'dan stratejik alüminyum yatırımı
Eti Alüminyum, uzay ve havacılık sanayisi için kritik ürünlerden alüminyum lityum üretimine yönelik 30 milyon dolarlık yatırım planlıyor. Türkiye'de üretilecek alaşımın ağırlığı yüzde 15'e kadar azaltabilmesi hedefleniyor.
Kritik hammaddelerde yerli üretim kapasitesinin artırılması, Türkiye'nin savunma, havacılık ve yüksek teknoloji tedarik zincirlerindeki konumunu güçlendirebilir.
DCT Trading'den Endonezya'ya 1,2 milyon dolarlık pamuk ihracatı
DCT Trading, Endonezya'daki bir alıcıyla yaklaşık 1,2 milyon dolarlık pamuk ihracatı sözleşmesi imzaladı.
Türkiye şirketlerinin Asya pazarlarına yönelik satışlarını artırması, Avrupa merkezli ihracat yapısının çeşitlendirilmesi açısından önemli.
Europower Enerji'den Ukrayna'ya 37 milyon dolarlık transformatör sözleşmesi
Europower Enerji, Ukrayna'nın farklı bölgelerinde kullanılmak üzere güç transformatörü tedariki için yaklaşık 37 milyon dolarlık sözleşme imzaladı.
Ukrayna'nın yeniden yapılanma süreci enerji altyapısı, elektrik ekipmanları ve mühendislik hizmetleri açısından Türk şirketleri için uzun vadeli bir ihracat alanı oluşturabilir.
ATP Yazılım’dan Burger King China ile 12 milyon dolarlık anlaşma
ATP Yazılım ve Teknoloji’nin Çin’deki bağlı ortaklığı ATP China, Burger King China ile yazılım devri, operasyonel faaliyetler, personel geçişi ve danışmanlık hizmetlerini kapsayan nihai sözleşmeleri imzaladı. Anlaşma kapsamında ATP China’ya 2,11 milyon dolar işlem bedeli ve 31 milyon RMB hizmet bedeli ödenecek.
Buna ek olarak Zenia Limited ile Burger King China arasında ATP Zenia yazılım lisanslarının iki yıl uzatılması ve bazı özel yazılımların devrine ilişkin 9,89 milyon dolarlık anlaşma yapıldı.
Böylece daha önce açıklanan toplam 12 milyon dolarlık işlem bedeli ve 31 milyon RMB hizmet bedeli kesinleşmiş oldu. Şirket, nihai sözleşmelerde daha önce duyurulan toplam tutarlarda değişiklik olmadığını bildirdi.
Özyaşar Tel ve Galvanizleme’den Çinli çelik üreticisiyle yeni iş modeli planı
Özyaşar Tel ve Galvanizleme, alternatif iş planları oluşturma hedefi doğrultusunda Çin’in önde gelen özel sektör demir-çelik üreticilerinden biriyle Türkiye pazarına yönelik yeni bir iş modeli için görüşmelere başladı. Şirket, Çinli üreticinin uzun mamullerinin Türkiye’de satışında tek yetkili satıcı olma konusunda resmi görüşmelerin başladığını açıkladı.
Olası iş birliğinin hayata geçirilmesi halinde, yeni satış kanalının şirketin ciro büyümesine ve kârlılığına olumlu katkı sağlaması bekleniyor. Özyaşar Tel ve Galvanizleme, stratejik iş birliğine ilişkin sürecin ilerleyen aşamalarında kamuoyuna bilgilendirme yapılacağını duyurdu.
Türkiye – Enflasyon: Yıllık TÜFE yüzde 31,51. Dezenflasyon sürerken enerji fiyatları yeni risk.
Otomotiv: Ağustos ihracatı 2,79 milyar dolar. Elektrikli araç dönüşümü yakından izlenmeli.
Dijital ekonomi: Bilgi ve iletişim son 24 çeyreğin en hızlı büyüyen sektörü. Hizmet ihracatında yeni fırsat alanı.
ABD: Ticaret açığı 88,6 milyar dolara çıktı. Tarifeler ve ticaret ortaklarıyla ilişkiler yeniden gündemde.
Çin-Avrupa: Alman sanayisinin yüzde 83'ü Çin rekabetinden etkileniyor. Avrupa'nın tedarik zinciri stratejisi değişiyor.
Enerji: Brent 97 doların üzerinde. Hürmüz Boğazı ve ABD-İran gerilimi ticaret maliyetlerini artırabilir.
Ukrayna: Yeniden yapılanma enerji altyapısı ve elektrik ekipmanlarında yeni ihracat fırsatları yaratıyor.
Küresel ticaret: Şirketlerin yeni dönemde üç stratejisi öne çıkıyor: maliyet düşürme, teknoloji yatırımı ve yeni pazar arayışı.
Küresel ticarette yeni dönem, yalnızca gümrük vergileri üzerinden değil; enerji maliyetleri, karbon düzenlemeleri, tedarik zincirleri ve jeopolitik riskler üzerinden şekilleniyor. Türkiye açısından önümüzdeki dönemde AB’nin karbon politikaları, ABD-Çin ticaret gerilimi, yeni lojistik koridorlar ve enerji fiyatları yakından izlenmeli. Şirketler açısından ise ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi kadar, üretimin karbon yoğunluğunun azaltılması ve tedarik zincirlerinin yeniden yapılandırılması kritik hale geliyor. Özellikle Avrupa pazarına çalışan sektörlerde SKDM’nin mali etkisi ve yeni ticaret kurallarına uyum kapasitesi, rekabet gücünün belirleyici unsurlarından biri olacak. Önümüzdeki haftalarda bu başlıkların şirket bilançolarına ve yatırım kararlarına yansıması izlenmeli.