Enerji Faturası Büyüyor, Ticaret Rotaları Değişiyor
1 Eylül Ticari Diplomasi Gündeminden Merhaba,
Küresel ekonomide jeopolitik riskler, enerji maliyetleri ve ticaret rotalarındaki değişim şirketlerin yatırım kararlarını yeniden şekillendirirken, Türkiye ekonomisi ikinci çeyrekte yüzde 2,3 büyüdü. Büyümeye net ihracatın katkısı dikkat çekerken, Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı ülkeleriyle ticaret hacmi de yıllıklandırılmış olarak 27,8 milyar dolara ulaştı.
Dünyada ise Almanya’ya doğrudan yabancı yatırımlardaki güçlü artış, Avrupa’nın yatırım çekme kapasitesinin yeniden toparlandığına işaret ediyor. İran savaşı nedeniyle küresel enerji ithalat faturasının 330 milyar dolar arttığı hesaplanırken, enerji güvenliği ve tedarik zinciri politikaları ticaret gündeminin merkezinde kalmaya devam ediyor.
Türkiye’de enerji dönüşümü için 2035’e kadar yaklaşık 200 milyar dolarlık yatırım öngörülmesi, yapay zekâ altyapısının KOBİ’lere açılması ve Orta Koridor’un öneminin artması ise önümüzdeki dönemin yatırım başlıklarını ortaya koyuyor. Detaylar 9 dakika okuma süresiyle sizlerle…
Koruma duvarları yükselirken ticaret akışı yön değiştiriyor
Küresel ticaret 2026'nın ikinci yarısına girerken çelişkili bir görünüm sergiliyor. Bir yandan dünya mal ticareti güçlü seyrini koruyor; diğer yandan ABD'nin Çin'e yönelik baskısı, yeni tarifeler ve jeopolitik gerilimler ticaretin kurallarını ve rotalarını yeniden şekillendiriyor. Bu tablo, küresel ticaretin daralmaktan ziyade daha parçalı, daha politik ve daha maliyetli bir yapıya doğru ilerlediğine işaret ediyor.
Bu dönüşümün merkezinde Çin bulunuyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, G20 ülkelerine Çin'e karşı daha fazla ticaret bariyeri oluşturma çağrısı yaptı. Bessent, Çin'in yaklaşık 1,2 trilyon dolarlık ticaret fazlasının sürdürülemez olduğunu savunurken, Pekin'in ihracat ağırlıklı büyüme modelinden iç tüketime yönelmesi gerektiğini belirtiyor. ABD'nin Çin ile ticaret açığı 2026'nın ilk yarısında yaklaşık üçte bir oranında gerilemiş olsa da Washington'ın baskısı devam ediyor.
Ancak ABD'nin Çin'e uyguladığı baskı, Çin'in küresel ihracat kapasitesini ortadan kaldırmıyor; ticaret akışlarının yönünü değiştiriyor. Çin'in Ağustos ayı imalat PMI'ı 49,8 ile daralma bölgesinde kalmasına rağmen ihracat talebindeki güçlenme dikkat çekiyor. ABD pazarındaki kaybı Avrupa, Güneydoğu Asya ve diğer gelişmekte olan pazarlarla telafi etmeye çalışan Çin'in özellikle yeşil teknoloji ürünlerindeki ihracat artışı öne çıkıyor.
Çin mallarının Avrupa ve Asya pazarlarında daha fazla yer edinmesi, ABD'nin ticaret politikasını giderek çok taraflı bir mücadeleye dönüştürüyor. Bessent'ın G20 çağrısı da bu dönüşümün işareti. Önümüzdeki dönemde Çin'e yönelik ticaret politikalarının yalnızca ABD-Çin hattında değil, G20 ve diğer büyük ticaret ekonomileri arasında tartışılması beklenebilir.
Buna rağmen küresel ticaretin kendisi dirençli. UNCTAD verilerine göre dünya mal ticareti 2026'nın ilk yarısında yaklaşık 13,7 trilyon dolara ulaştı ve yıllık bazda yüzde 12,5 arttı. Ancak bu büyümenin önemli bölümünün fiyat artışlarından kaynaklandığı, ticaret hacmindeki gerçek artışın daha sınırlı kaldığı görülüyor. OECD'nin ikinci çeyrek verileri de hizmet ticaretinin özellikle ABD'de güçlü kaldığını gösteriyor.
Küresel ticaret açısından ikinci büyük risk ise jeopolitik. Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim enerji ticaretinin yanı sıra deniz taşımacılığı maliyetlerini ve tedarik zincirlerini yeniden baskı altına alıyor. Boğazdan geçen petrol akışının savaş öncesine göre ciddi biçimde gerilemesi, petrol fiyatlarının bugün yeniden 90 doların üzerine çıkmasıyla birleşiyor.
Dolayısıyla 2026'nın ticaret hikâyesi artık yalnızca “daha fazla ticaret” veya “daha az ticaret” üzerinden okunamaz. Asıl değişim, ticaretin hangi ülkeler arasında, hangi ürünlerde, hangi rotalardan ve hangi siyasi koşullarda yapılacağı konusunda yaşanıyor. Çin'in yeni pazarlara yönelmesi, ABD'nin müttefiklerini ticaret politikasına dahil etmeye çalışması ve enerji rotalarındaki riskler, küresel ticaretin önümüzdeki dönemde daha fazla jeopolitik karakter kazanacağını gösteriyor.
Bu ortamda şirketler için rekabet tedarik zinciri dayanıklılığı ve jeopolitik risk yönetimi üzerinden de şekillenecek.
Ekonomi ikinci çeyrekte yüzde 2,3 büyüdü
Türkiye ekonomisi 2026’nın ikinci çeyreğinde yıllık bazda yüzde 2,3 büyüdü. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, büyüme verilerini değerlendirirken özellikle net mal ve hizmet ihracatının katkısına dikkat çekti. Net ihracat, büyümeye 0,6 puan katkı sağladı.
İkinci çeyrekte özel tüketim büyümeye 2,3 puanla en yüksek katkıyı verirken yatırımların katkısı 0,2 puan oldu. Böylece yatırımların büyümeye desteği yedi çeyrektir kesintisiz devam etti.
Sektörel tarafta hizmetler yüzde 2,1, sanayi yüzde 2,4 büyürken tarımda katma değer artışı yüzde 13,3 oldu. İnşaat sektöründe ise yüzde 1,9 daralma yaşandı.
Bolat ayrıca ikinci çeyrekte dış ticaret açığının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 8,8, cari işlemler açığının ise yüzde 7,7 gerilediğini belirtti. Ticaret Bakanlığı’nın yıl sonu hedefi mal ihracatında 282 milyar doların, mal ve hizmet ihracatında ise 410 milyar doların üzerine çıkmak.
Ne Anlamalıyız?
Büyümenin kompozisyonunda net ihracatın pozitif katkısı, Türkiye’nin dış talep ve ihracat performansının büyüme açısından önemini koruduğunu gösteriyor.
İşsizlik yüzde 8,1’e yükseldi
Türkiye’de işsizlik oranı temmuz ayında aylık bazda 0,5 puan artarak yüzde 8,1’e çıktı. İşsiz sayısı 150 bin kişi artışla 2 milyon 860 bine yükseldi.
İstihdam edilenlerin sayısı ise 388 bin kişi azalarak 32 milyon 362 bine geriledi. İş gücüne katılma oranı yüzde 52,5 olurken istihdam oranı yüzde 48,3 olarak gerçekleşti.
Genç işsizliği ise daha dikkat çekici bir tablo ortaya koydu. 15-24 yaş grubunda işsizlik oranı 1,5 puan artarak yüzde 14,5’e çıktı. Genç kadınlarda işsizlik yüzde 20,3 seviyesine ulaştı.
Ne Anlamalıyız?
Daha geniş iş gücü göstergelerinden biri olan atıl iş gücü oranının yüzde 30,6’ya yükselmesi de iş gücü piyasasındaki kapasite kullanımının yalnızca standart işsizlik oranıyla açıklanamayacağını gösteriyor.
Türkiye’nin enerji dönüşümüne 200 milyar dolarlık yatırım
Türkiye’nin 2035 hedefleri doğrultusunda enerji dönüşümü için yaklaşık 200 milyar dolarlık yatırım öngörülüyor. Yatırım planının merkezinde elektrifikasyon altyapısı ile rüzgâr, güneş ve nükleer enerji bulunuyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar daha önce Türkiye’nin enerji dönüşümü için 2035’e kadar 200 milyar dolarlık yatırım hedeflediğini açıklamıştı.
Ne Anlamalıyız?
Bu rakam yalnızca enerji üretim kapasitesinin artırılması anlamına gelmiyor. Şebekelerin güçlendirilmesi, depolama, elektrifikasyon, yenilenebilir enerji ekipmanları ve enerji altyapısının modernizasyonu da yatırım gündeminin önemli parçalarını oluşturuyor. Enerji dönüşümünün bu ölçekte bir sermaye ihtiyacı yaratması, önümüzdeki dönemde yabancı yatırımcılar açısından Türkiye’de enerji, altyapı, teknoloji ve finansman kesişimindeki projeleri daha önemli hale getirebilir.
TDT ülkeleriyle ticaret 27,8 milyar dolara ulaştı
Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı üyesi ve gözlemci ülkelerle yıllıklandırılmış ticaret hacmi, 2026 yılı temmuz ayı itibarıyla 27,8 milyar dolara yükseldi.
Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türkiye’nin TDT üyesi ülkelerle dış ticaret hacmi 2002’de 871 milyon dolar seviyesindeyken 2025 sonunda yaklaşık 20 kat artarak 16,9 milyar dolara ulaşmıştı.
Bakanlık, Orta Koridor’un sunduğu lojistik avantajların Türk dünyasının ekonomik bütünleşmesi açısından önemli bir potansiyel taşıdığına dikkat çekiyor.
Ne Anlamalıyız?
Bu gelişme özellikle lojistik, ulaştırma, gümrük, enerji, altyapı ve finans sektörleri açısından takip edilmeli. Avrupa ile Asya arasındaki ticaret akışlarının yeniden şekillendiği bir dönemde Türkiye’nin yalnızca transit ülke değil, bölgesel ticaret merkezi olma hedefi açısından TDT coğrafyası stratejik önem taşıyor.
KOBİ’lere yapay zekâ için ortak GPU altyapısı
Türkiye, yapay zekâ geliştiren girişimler, KOBİ’ler ve araştırmacıların yüksek maliyetli hesaplama altyapısına erişimini kolaylaştırmak amacıyla “Herkes İçin GPU” programını devreye almaya hazırlanıyor.
2026-2030 Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı kapsamında uygulanacak programla, yerli veri merkezleri ile ulusal yüksek başarımlı hesaplama altyapılarının kapasitesinin ortak bir sistem üzerinden kullanılması hedefleniyor.
İlk aşamada en az beş akredite yerli veri merkeziyle kapasite sözleşmesi yapılması ve yılda en az 2 milyon GPU-saatlik kapasitenin girişim, KOBİ ve araştırmacılara tahsis edilmesi planlanıyor. Bu kapasitenin en az yüzde 40’ının teknogirişimlere ayrılması öngörülüyor. 2028 sonuna kadar yıllık kapasitenin 20 milyon GPU-saate çıkarılması hedefleniyor.
Ne Anlamalıyız?
Bu adım, yapay zekâda yalnızca yazılım geliştirme kapasitesinin değil, hesaplama altyapısına erişimin de rekabet unsuru haline geldiğini gösteriyor.
Almanya 86 milyar avroyu aşan doğrudan yatırım çekti
Almanya’ya yönelik doğrudan yabancı yatırımlar 2025 yılında yüzde 50 artarak 86 milyar 145 milyon avroya ulaştı.
Alman Ekonomi Enstitüsü’nün Bundesbank verileri üzerinden yaptığı hesaplamalara göre, 2024’te yüzde 32 gerileyen doğrudan yatırımlar geçen yıl yeniden toparlandı.
Dikkat çekici değişim yatırımcı ülkeler tarafında yaşandı. ABD’den Almanya’ya yatırımlar yüzde 44 azalarak 11,8 milyar avroya gerilerken Birleşik Krallık kaynaklı yatırımlar yüzde 284 artarak 26,4 milyar avroya çıktı. Böylece İngiltere, Almanya’nın en büyük tekil yabancı sermaye kaynağı haline geldi.
AB ülkeleri toplamda 43,1 milyar avroluk yatırım gerçekleştirirken Birleşik Krallık da dahil edildiğinde Almanya’ya gelen yabancı sermayenin yüzde 80’den fazlası Avrupa kaynaklı oldu.
Ne Anlamalıyız?
Bu tablo, Avrupa içinde yatırım akımlarının yeniden konumlandığını ve yatırımcıların yakın coğrafyalara, güçlü sanayi altyapılarına ve öngörülebilir pazarlara yöneldiğini gösteriyor.
İran’ın dış ticareti yüzde 35 geriledi
ABD yaptırımları ve savaşın ekonomik etkileri İran’ın dış ticaretinde ciddi bir daralmaya yol açtı. Reuters kaynaklı habere göre İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, yaptırımlar ve deniz ablukası nedeniyle ülkenin dış ticaretinin yüzde 35 gerilediğini açıkladı.
Tahran yönetimi aynı zamanda enflasyon ve işsizlik baskısıyla mücadele ederken, Hürmüz Boğazı konusunda diplomatik girişimler sürüyor.
Ne Anlamalıyız?
İran’daki ticaret daralması yalnızca ülke ekonomisini değil, bölgesel lojistik ve enerji akışlarını da etkiliyor. Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan enerji kaynaklarının küresel ticaret açısından kritik konumu nedeniyle bölgedeki gelişmeler, enerji fiyatlarından navlun maliyetlerine kadar geniş bir alanda şirketlerin maliyetlerini etkileyebilir.
Savaş küresel enerji ithalat faturasını 330 milyar dolar artırdı
İran savaşı, mart-ağustos döneminde küresel petrol, yakıt ve LNG ithalat faturalarına yaklaşık 330 milyar dolar ekledi.
Hesaplamalara göre artışın yaklaşık yarısını ham petrol oluştururken, Avrupa 78 milyar dolarla en büyük ek maliyetle karşılaşan bölge oldu. Çin’in ek enerji ithalat maliyeti 35 milyar dolar, Hindistan’ınki ise 22 milyar dolar olarak hesaplandı.
Savaş sona erse bile enerji maliyetlerindeki baskının hemen ortadan kalkmayabileceği değerlendiriliyor. LNG fiyatları ile Orta Doğu ve Rusya’daki rafineri kapasitesindeki kayıplar, küresel yakıt arzının sıkı kalmasına neden olabilir.
Ne Anlamalıyız?
Bu tablo, enerji güvenliğinin artık yalnızca enerji şirketlerinin değil, ihracatçı ve ithalatçı tüm şirketlerin maliyet yönetiminin temel başlıklarından biri olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
İngiltere Çinli rüzgâr türbini tedarikçisine mesafeli
İngiltere, Çinli rüzgâr türbini üreticisi MingYang’ın türbinlerinin İngiltere açık deniz rüzgâr projelerinde kullanılmasını desteklememe kararı aldı.
İngiliz hükümeti, kararın ulusal güvenlik, tedarik zinciri dayanıklılığı ve enerji sisteminin güvenliği çerçevesinde alındığını açıkladı. Londra aynı zamanda Çin’den gelen yatırımlara tamamen kapıyı kapatmadığını, ancak kritik altyapılarda güvenlik ve dayanıklılık kriterlerinin öncelikli olduğunu belirtti.
Ne Anlamalıyız?
Bu karar, temiz enerji teknolojilerinde jeopolitik rekabetin giderek güçlendiğini gösteriyor. Rüzgâr türbinlerinden bataryalara, güneş panellerinden kritik minerallere kadar enerji dönüşümünün tedarik zincirleri artık yalnızca maliyet ve verimlilik kriterleriyle değerlendirilmiyor.
Otomotiv şirketleri enerji depolamaya giriyor
ABD’de otomotiv üreticileri, elektrikli araç pazarındaki kapasite fazlasını enerji depolama sektörüne yönlendirmeye başlıyor.
Elektrikli araç talebinin beklentilerin altında kalması, bazı üreticilerin batarya üretim kapasitesini farklı alanlarda değerlendirmesini teşvik ediyor. Veri merkezlerinin artan elektrik ihtiyacı da sabit batarya enerji depolama sistemlerine yönelik talebi büyütüyor.
Ancak veri merkezlerine yönelik toplumsal ve çevresel tepkiler de artıyor. Bu nedenle enerji depolama yatırımlarında yalnızca teknoloji ve finansman değil, enerji altyapısının bölgesel etkileri ve sosyal kabul de önem kazanıyor.
TOGG, T6X modelinin mevcut fiyatlara kıyasla daha erişilebilir bir seviyede konumlandırılacağını açıkladı. T6X için talep toplamanın gelecek yıl haziran ayında başlaması, teslimatların ise haziran sonundan itibaren yapılması planlanıyor. TOGG Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı, şirketin yeni modeli T6X’e ilişkin değerlendirmesinde aracın mevcut fiyat seviyelerine kıyasla çok daha hesaplı olacağını belirtti.
1000 Yatırımlar Holding ve Uber, Türkiye’de elektrikli araç ekosisteminin geliştirilmesi ve özellikle taksi sektörünün elektrikli dönüşümünün hızlandırılması amacıyla stratejik iş birliğinin ilk adımını attı. İş birliğinde BinBin’in yerel operasyonel kabiliyeti ile Uber’in teknoloji altyapısının bir araya getirilmesi hedefleniyor.
Volvo Cars, Stockholm’deki teknoloji merkezini 1 Mart 2027’de kapatarak faaliyetlerin büyük bölümünü Göteborg’daki genel merkezinde toplamaya karar verdi. Yaklaşık 450 çalışanın bulunduğu merkez özellikle yazılım, yapay zekâ ve dijital müşteri deneyimi alanlarında uzmanlık geliştiriyordu.
Markiz Patent Genel Müdürü Orhan Eriman, Türkiye’nin sahip olduğu ürün ve değerlerin önemli bölümünün marka haline gelmeden hammadde olarak kaldığına dikkat çekti. Şirket, yüksek katma değer yaratmak için fikri mülkiyet, tasarım ve marka stratejisinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Avansas verileri ise ofise dönüşle birlikte kurumsal tüketim alışkanlıklarının yeniden hareketlendiğine işaret ediyor. Şirket, ofise dönüş sürecinin yalnızca fiziksel bir dönüş değil, aynı zamanda işletmeler açısından yeni bir tedarik dönemi olduğunu belirtiyor.
Enerji
Türkiye’nin 2035’e kadar 200 milyar dolarlık enerji dönüşümü yatırım hedefi, enerji üretiminin yanında şebeke, depolama ve elektrifikasyon yatırımlarını da ön plana çıkarıyor.
Lojistik
TDT ülkeleriyle ticaretin 27,8 milyar dolara ulaşması ve Orta Koridor’un önem kazanması, Türkiye’nin Asya-Avrupa ticaretinde lojistik merkez rolünü güçlendirme potansiyeline işaret ediyor.
Otomotiv
Elektrikli araç üreticilerinin enerji depolamaya yönelmesi, otomotiv ve enerji sektörleri arasındaki sınırların giderek ortadan kalktığını gösteriyor.
Teknoloji
“Herkes İçin GPU” programı, yapay zekâ alanında hesaplama gücüne erişimi KOBİ ve girişimler açısından daha erişilebilir hale getirmeyi hedefliyor.
Dış Ticaret
Türkiye’nin ikinci çeyrek büyümesinde net ihracatın pozitif katkısı dikkat çekerken, yıl sonu için 282 milyar doların üzerinde mal ihracatı hedefleniyor.