Manisa’nın Turgutlu ilçesinde 15 yaşında bir lise öğrencisinin okuduğu okulun bahçesine tüfekle gelerek rastgele ateş açması, Türkiye'yi bir kez daha sarstı. İlk açıklamalara göre 11 kişinin yaralandığı olayda saldırgan öğrenci yakalanırken annesi, babası ve tüfeğin sahibi olan dedesi de gözaltına alındı.
Bu vahim olay, kamuoyunda yeniden aynı acı soruları ve endişeleri gündeme getirdi: Bir saldırı okulun kapısından mı başlar? Ve Türkiye'de okullarda yaşanan şiddete yalnızca bir “güvenlik” meselesi olarak bakmak gerçekten mümkün mü?
Yakın geçmişin karanlık tablosu
Hafızaları biraz tazeleyip nisan ayına döndüğümüzde, Türkiye’nin iki gün arayla iki ağır okul saldırısıyla sarsıldığı görülecektir. 14 Nisan’da Şanlıurfa’da Ahmet Koyuncu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'ne eski bir öğrencinin silahla girmesi sonucu 10 öğrenci, dört öğretmen, bir polis ve bir kantin çalışanı olmak üzere 16 kişi yaralanmış, saldırgan olay sırasında hayatını kaybetmişti.
Bu olaydan yalnızca bir gün sonra, 15 Nisan’da Kahramanmaraş’taki Ayser Çalık Ortaokulu'nda 8. sınıf öğrencisinin gerçekleştirdiği silahlı saldırıda ise sekizi öğrenci, biri öğretmen olmak üzere dokuz kişi yaşamını yitirmişti.
Türkiye’de okul saldırılarının tarihine bakıldığında, vakaların kökeninin 2006 yılına kadar uzandığı görülmektedir:
-2006 (Türkiye geneli): Okullarda saldırı vakalarında belirgin zirve (10 olay)
-2022 (Kastamonu): Öğrenci müdür yardımcısını bıçakladı (1 yaralı)
-2022 (Mersin): Öğrenci sınıf arkadaşını öldürdü (1 ölü)
-2023 (Şanlıurfa): Okul çevresinde silahlı saldırı (3 yaralı)
-2024 (İstanbul): Eski öğrenci okul müdürü İbrahim Oktugan'ı vurdu (1 ölü)
-2024 (Karaman): Öğrenci okulda başka bir öğrenciyi vurdu (1 ölü)
-2025 (Konya): Okulda öğretmene silahlı saldırı (1 ölü)
-2026 (Şanlıurfa): Eski öğrenci okulda ateş açtı (16 yaralı)
-2026 (Kahramanmaraş): Ortaokulda silahlı saldırı (9 ölü)
(Not: Bu tablo tüm okul içi şiddet vakalarının eksiksiz bir listesi olmayıp, konunun seyrini göstermek için seçilmiş önemli vakalardan oluşmaktadır.)
Şiddetin arkasındaki sosyolojik gerçekler
"Çocuklar neden şiddete yöneliyor?" sorusu, tek başına çözüm bulmak için yeterli değil artık. Çünkü okul saldırısı çoğu zaman yalnızca saldırganın bireysel hikâyesinden ibaret kalmaz; çocuğun ailesi, okul hayatı, arkadaş çevresi, mahallesi, dijital dünyası, şiddetle kurduğu ilişki ve silaha erişimi aynı hikâyenin ayrılmaz parçaları olur.
Sosyolojik açıdan okul, yalnızca ders görülen bir yer olarak tanımlanmaz. Zira aidiyetin, statünün, rekabetin, dışlanmanın, otoritenin ve kimlik arayışının yaşandığı karmaşık bir sosyal alandır. Öğrenci burada arkadaşlık kurar, statü kazanır ya da kaybeder, otoriteyle karşılaşır, başarı veya başarısızlık yaşar, dışlanabilir… Kısacası kendini görünür veya görünmez hissedebilir. Bu nedenle okulda şiddeti anlamak, içerideki insan ilişkilerini derinlemesine okumayı gerektirir.
"Öfke" tek başına açıklama olabilir mi?
Bir saldırıyı yalnızca “öfkeliydi” diye açıklamak kolaycı bir yaklaşım olur. Asıl sosyolojik soru şudur: “Bu öfke nerede birikti?” Ailede mi, okulda mı, akran ilişkilerinde mi, sosyal medyada mı, dışlanma deneyiminde mi yoksa otoriteyle yaşanan çatışmada mı? Ve daha da önemlisi, bu öfkenin şiddete dönüşeceğini çevreleyen insanlardan kimse fark etti mi?
Bunun yanı sıra dijital dünyanın rolü de göz ardı edilemez. Bugünün çocuğu şiddeti yalnızca gerçek hayatta görmüyor; oyunlar, videolar, sosyal medya içerikleri, kapalı gruplar ve mesajlaşma uygulamaları da birer şiddet yuvası. Her ne kadar “Şiddet içerikleri çocukları doğrudan saldırgan yapar.” demek için tek başına yeterli kanıt bulunmasa da asıl araştırılması gereken dijital dünyanın şiddetin normalleşmesi, taklit edilmesi, yayılması veya saldırı öncesi davranışların görünür hâle gelmesinde nasıl bir rol oynadığıdır.
Silaha erişim ve erken teşhisin hayati önemi
Okul saldırılarının %56'sında ateşli silah kullanıldığı belirtiliyor. Bu durum, meseleyi yalnızca çocuğun şiddete yönelme nedenleriyle sınırlı tutmaz. Şiddete yönelen bir çocuğun silaha bu kadar kolay nasıl ulaşabildiği sorusunu da acilen masaya yatırmayı zorunlu kılar.
En kritik halkalardan biri ise erken teşhis. Bir saldırı toplum tarafından çoğunlukla yalnızca gerçekleştiği anda fark edilir ancak öncesinde davranış değişiklikleri, tehditler, dışlanma, çatışmalar, disiplin problemleri, sosyal izolasyon veya başka risk işaretleri muhakkak mevcuttur. Bunların hiçbiri otomatik olarak “mutlaka saldırı yapacak” anlamına gelmese de asıl mesele şu soruda düğümleniyor: Risk işaretlerini kim takip ediyor? Öğretmen mi, rehber öğretmen mi, aile mi, okul yönetimi mi, yoksa sosyal hizmet uzmanı mı? Ve en önemlisi, bu kişiler arasında sağlıklı bir bilgi akışı var mı?
Asıl sorulması gereken soru şudur: "Bir çocuk o noktaya gelene kadar okul, aile ve toplum ne gördü?" Çünkü bir okul saldırısını asla yalnızca bir güvenlik sorunu olarak okuyamayız. Bunun bir eğitim sorunu, sosyal bağ sorunu, aile sorunu, dijital kültür sorunu, silaha erişim sorunu ve erken müdahale sorunu olduğunu kabul etmez zorundayız. Gerçek şu ki, bir okul saldırısı okulun kapısında başlamaz, o kapıya gelene kadar nelerin görülmediğidir asıl mesele.
