2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü; Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verildi. Üç bilim insanı, ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri nedeniyle ödüle layık görüldü. Açıklama, Nobel Haftası’nın ilk gününde İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nde yapıldı.
Beyindeki sinir hücrelerini ışıkla kontrol ettiler
Ödüllendirilen çalışmaların merkezinde optogenetik yöntemi bulunuyor. Bu yöntem, canlı bir beyindeki belirli sinir hücrelerinin aktivitelerinin ışık kullanılarak açılıp kapatılmasını mümkün kılıyor. Böylece bilim insanları, sinir hücrelerinin hafıza, duygular ve davranışlar üzerindeki etkilerini çok daha hassas biçimde inceleyebiliyor.
Peter Hegemann ve Georg Nagel, tek hücreli alglerde bulunan ve ışığa duyarlı channelrhodopsin adlı proteini keşfetti. Karl Deisseroth ise bu keşfi geliştirerek proteini sinir hücrelerinde kullanılabilen bir tür ışık kontrollü anahtara dönüştürdü. Bu sayede araştırmacılar, belirli nöronları ışıkla etkinleştirip susturarak beyin devrelerinin nasıl çalıştığını doğrudan inceleyebilir hâle geldi.
Nobel Meclisi, bu çalışmaların nörobilimde yeni bir dönemin temelini oluşturduğunu belirtti. Optogenetik bugün dünya genelindeki laboratuvarlarda beynin işleyişini araştırmak için kullanılıyor ve çeşitli nörolojik hastalıkların anlaşılması konusunda da araştırmalara katkı sağlıyor.
Üç bilim insanı, toplam 12 milyon İsveç kronu tutarındaki para ödülünü paylaşacak. 2026 Nobel sezonunun ilk ödülü olan Tıp Ödülü’nün ardından hafta boyunca fizik, kimya, edebiyat, barış ve ekonomi alanlarındaki ödüller açıklanacak.
