Türkiye’deki şirketlerin yarıdan fazlası yapay zekâyı operasyonel süreçlerine entegre ederek küresel ortalamayı aşsa da denetim yatırımlarındaki gerileme ve veri kalitesi eksikliği ciddi bir risk yaratıyor. IDC iş birliğiyle hazırlanan yeni SAS raporu, açıklanamayan yapay zekâ kararlarının üretime ve kârlılığa zarar verdiğini ortaya koyuyor.
Araştırmada öne çıkan kritik maddeler ve temel bulguları sıralayalım.
Güvenilir yapay zekâ ile 15 kat daha yüksek getiri
Yatırım getirisinde dev fark: Güvenilir yapay zekâ uygulamalarını benimseyen kurumların, projelerinden güçlü veya yüksek düzeyde yatırım getirisi (ROI) bildirme olasılığı 15 kat daha yüksek (%62’ye karşı %4).
İş sonuçlarına etki: Yönetişim, veri kalitesi ve denetim pratiklerini güçlü uygulayan lider kurumlar, 13 farklı iş sonucunda 1,85 kat daha yüksek kazanım sağlıyor.
Bütçe artışı: Güvenilir yapay zekâ alanında lider konumda olan kuruluşların %85’i, yatırımlarını bu yıl %10’dan fazla artırmayı hedefliyor.
Veri altyapısının gücü: Optimize edilmiş veri altyapısına sahip kurumların güçlü ROI bekleme olasılığı dört kat, denetim ve açıklanabilirlik kontrollerini şart koşma olasılığı ise altı kat daha yüksek.
Açıklanamayan kararlar ve manuel müdahale riski
Kitlesel müdahale: Kullanıcıların %97,2’si, en azından bazı senaryolarda yapay zekâ önerilerini geçersiz kılarak manuel müdahalede bulunuyor.
Güvensizliğin nedeni: Çalışanların yapay zekâ sistemlerini devre dışı bırakmasındaki bir numaralı etken, kararların arkasındaki mantığın açıklanamaması.
Türkiye'deki düzeltme sebepleri: Türkiye’deki çalışanların yapay zekâ çıktılarında yaptığı müdahalelerin %47,1’i yeterli açıklama sunulmamasından, %27,5’i iş bağlamının dikkate alınmamasından, %9,8’i ise olgusal hatalardan kaynaklanıyor.
Otonom sistemlerde güven düşüşü: Güven oranı üretken yapay zekâda (GenAI) %76 iken otonom hareket eden ajan tabanlı yapay zekâda (Agentic AI) %66’ya geriliyor.
Türkiye tablosu: Entegrasyonda öncü, denetimde "açık"
Pilot aşaması geride kaldı: Türkiye’deki şirketlerin %52,8’i yapay zekâyı günlük operasyonel süreçlerine tamamen entegre etmiş durumda.
Finansal getiri ve bütçe: Şirketlerin %32’si yapay zekâdan güçlü/yüksek ROI elde ettiğini belirtirken %75,5’i önümüzdeki 12 ayda yapay zekâ bütçesini artırmayı planlıyor.
Veri kalitesi alarm veriyor: Türkiye’nin Güvenilirlik Endeksi 60,8 puana yükselmiş olsa da veri kalitesi küresel ölçütün 6,4 puan gerisinde. Her projede veri kalitesini şart koşan şirket oranı yalnızca %1,9’da kalıyor.
Gerileyen denetim yatırımları: Düzenli denetim ve etki değerlendirmelerine yönelik yatırımların %17’ye gerilemesi, hızla devreye alınan modeller karşısında kontrol açığını derinleştiriyor.
